Tựa

Cách đọc sách được xuất bản lần đầu trong những tháng đầu năm 1940. Tôi rất ngạc nhiên và thật lòng thấy vui khi cuốn sách ngay lập tức trở thành sách bán chạy và vẫn nằm trong danh mục sách bán chạy nhất cả nước suốt hơn một năm. Từ năm 1940, sách đã được liên tục lưu hành rộng rãi qua nhiều bản in, cả bìa cứng lẫn bìa mềm, và đã được dịch ra tiếng Pháp, Thụy Điển, Đức, Tây Ban Nha và Ý. Vậy tại sao giờ đây tôi lại muốn điều chỉnh và viết lại cuốn sách này cho thế hệ độc giả mới?

Lý do nằm ở những thay đổi đã xảy ra suốt 30 năm qua, trong cả xã hội của chúng ta và ngay trong bản thân chủ đề đọc sách¹. Ngày càng nhiều thanh niên tốt nghiệp trung học, tiếp tục học lên và hoàn thành 4 năm đại học; ngày càng nhiều bộ phận dân chúng được giáo dục tốt hơn, dù bị kìm hãm hay được thúc đẩy bởi sự phổ biến của phát thanh và truyền hình. Đã có chuyển biến từ nhu cầu đọc sách truyện giả tưởng sang sách phi giả tưởng. Các nhà giáo dục trong nước thừa nhận rằng việc dạy người trẻ đọc, theo nghĩa sơ cấp nhất của từ này, là một vấn đề giáo dục vô cùng trọng yếu. Bộ trưởng bộ Sức khỏe, Giáo dục và Phúc lợi gần đây coi thập niên 70 là Thập niên Đọc, đã dành riêng các nguồn vốn liên bang hỗ trợ các nỗ lực đa dạng để nâng cao năng lực trong kĩ năng cơ bản này. Nhiều nỗ lực đã đạt được thành công ở mức độ truyền đạt nghệ thuật đọc tới trẻ em. Thêm nữa, nhiều người lớn đã bị cuốn vào những lời hứa bởi các khóa dạy đọc nhanh - những lời hứa cải thiện mức độ hiểu cũng như tốc độ đọc.

Tuy vậy, có những thứ vẫn không đổi sau 30 năm. Một trong số đó là, để đạt được tất cả những lợi ích mà việc đọc đem lại, cần có khả năng đọc những thứ khác nhau ở những tốc độ khác nhau --- tốc độ phù hợp, chứ không phải đọc mọi thứ với tốc độ nhanh nhất. Như Pascal đã nhận thấy 300 năm trước, "khi ta đọc quá nhanh hoặc quá chậm, ta chẳng hiểu được gì." Vì chuyện đọc nhanh đã thành mốt thịnh hành, bản mới của Cách đọc sách giải quyết vấn đề này và đề nghị giải pháp đọc với tốc độ đa dạng. Mục tiêu là để đọc tốt hơn, luôn luôn để tốt hơn, nhưng đôi khi cần chậm hơn, đôi khi cần nhanh hơn.

Một điều chưa đổi nữa, đáng tiếc, là sự thất bại của việc dạy đọc sau mức sơ cấp. Hầu hết công sức, tiền bạc và trí tuệ dành cho giáo dục của chúng ta chỉ tập trung vào dạy đọc ở sáu cấp lớp đầu tiên. Sau đó rất hiếm chương trình đào tạo bài bản để đưa người học lên các trình độ kĩ năng cao hơn và đặc thù hơn. Chuyện đã từng như vậy hồi năm 1939 khi Giáo sư James Mursell của Trường Giảng viên thuộc Đại học Columbia viết một bài cho Nguyệt san Atlantic nhan đề "Sự thất bại của trường học". Những gì Giáo sư từng nói khi đó bây giờ vẫn vậy, xin trích dẫn nguyên văn hai đoạn dưới đây.

Học sinh ở trường có học được cách đọc tiếng mẹ đẻ hiệu quả không? Có và không. Cho đến lớp năm và lớp sáu, môn đọc nhìn chung được dạy hiệu quả và được học tốt. Chúng ta nhận thấy sự tiến bộ chung ổn định đến mức đó, nhưng sau đó thì đường cong đồ thị đi ngang thẳng tắp. Đó không phải là vì một học sinh đã đạt tới giới hạn tự nhiên về trình độ khi học đến lớp sáu, bởi người ta đã chứng minh đi chứng minh lại nhiều lần rằng, với sự đào tạo đặc biệt thì những học sinh lớp trên, kể cả người trưởng thành, vẫn có thể đạt được những tiến bộ đáng kể. Điều đó cũng không có nghĩa hầu khắp các học sinh lớp sáu đã đọc thông thạo các kỹ năng đọc để áp dụng thành công trong thực tế. Nhiều học sinh đạt kết quả tệ ở trung học chỉ vì yếu kém không nắm bắt được nội dung trên những trang giấy. Các em có thể tiến bộ, cần phải tiến bộ, nhưng đã không tiến bộ.

Một học sinh tốt nghiệp trung học mức trung bình cũng đã đọc rất nhiều, và khi vào đại học em sẽ còn đọc nhiều hơn; nhưng khả năng cao là em sẽ thành một người đọc yếu kém (với một học sinh trung bình, không phải học sinh được chăm sóc đặc biệt). Em có thể đọc và thích một cuốn truyện đơn giản. Nhưng khi đối diện với một thuyết luận được viết chặt chẽ, một lập luận cẩn thận và súc tích, hay một đoạn văn cần sự phân tích phê phán, em hoàn toàn lạc lối. Chẳng hạn, chúng ta đã từng thấy học sinh trung học ở mức trung bình trở nên yếu kém đến lạ kỳ khi phải chỉ ra tư tưởng chính của một đoạn văn, hay các điểm nhấn và điểm phụ trong một lập luận hay thuyết luận. Ở mọi khía cạnh, em vẫn là một người đọc lớp sáu dù đã ở lâu trong đại học.

Nếu 30 năm trước, sự tiếp nhận rộng rãi bản đầu tiên của Cách đọc sách đã cho thấy nhu cầu thực tế của nó, thì ngày nay nhu cầu ấy còn lớn hơn nữa. Nhưng đáp ứng nhu cầu ấy không khải là động lực chính để viết cuốn sách này. Hiểu biết mới về những vấn đề học đọc; sự phân tích đầy đủ và có trật tự hơn về nghệ thuật đọc vốn phức tạp; việc áp dụng linh hoạt các luật cơ bản vào các loại hình thức đọc khác nhau (thực chất là tất cả các dạng đọc); và sự hình thành một kim tự tháp sách để đọc, rộng ở phần đáy và nhọn ở chóp --- tất cả những nội dung này chưa được trình bày đúng mức hoặc chưa từng được trình bày trong bản đầu tiên tôi viết 30 năm trước --- tất cả những nội dung này đòi hỏi cần có một thuyết luận tường tận và cần phải được viết lại hoàn toàn. Công việc đó giờ đã hoàn tất và được xuất bản trong cuốn sách này.

Một năm sau Cách đọc sách được xuất bản, một bản nhại xuất hiện với tên Cách đọc 2 sách; còn Giáo sư I. A. Richards đã viết một bản luận nghiêm túc Cách đọc một trang. Tôi nêu tên hai tác phẩm này là vì những vấn đề đọc được nêu ra bởi tiêu đề của hai tác phẩm, cả cái đùa giỡn lẫn cái nghiêm túc, đều được trình bày đầy đủ trong bản viết mới này, đặc biệt là vấn đề đọc nhiều cuốn sách trong mối liên hệ với nhau và đọc thế nào để có thể nắm được rõ ràng các quan điểm hỗ trợ hay đối lập nhau về một chủ đề chung trong các cuốn sách đó.

Trong số những lý do để viết lại Cách đọc sách, tôi đã nhấn mạnh những thứ cần nói về nghệ thuật đọc, và tính thiết yếu phải đạt được các kỹ năng ở mức độ cao hơn trong nghệ thuật này - những điều chưa được nói tới hay chưa được triển khai trong bản đầu tiên. Người đọc muốn tìm nhanh những điểm mới thêm vào có thể so sánh bảng Mục lục của hai phiên bản. Trong số tất cả bốn phần, chỉ có Phần 2, phần trình bày về các luật đọc Phân tích, là còn tương đồng với bản gốc, nhưng cũng đã được sắp xếp lại phần lớn. Phần giới thiệu về phân biệt bốn mức độ đọc --- sơ cấp, khảo sát, phân tích và tổng hợp --- trong Phần 1 là thay đổi cơ bản và mang tính quyết định về cấu trúc và nội dung sách. Phần trình bày ở Phần 3 về các cách tiếp cận các loại tài liệu đọc khác nhau --- sách lý thuyết và thực hành, văn giả tưởng (thơ ca, sử thi, tiểu thuyết, kịch), lịch sử, khoa học và toán, khoa học xã hội, và triết học, cũng như các sách tham chiếu, về báo chí hiện đại, và cả quảng cáo --- là phần bổ sung quy mô nhất. Thảo luận về đọc Tổng hợp ở Phần 4 là hoàn toàn mới.

Trong quá trình chỉnh sửa, sắp xếp lại và viết lại, tôi đã cộng tác với Charles Van Doren, người nhiều năm đã là cộng sự của tôi tại Viện Nghiên cứu Triết học. Chúng tôi đã cùng làm việc trên các tác phẩm khác, nổi bật là bộ 12 tập Biên niên sử nước Mỹ, xuất bản bởi Encyclopaedia Britannica, Inc. năm 1969. Suốt 8 năm qua Charles Van Doren và tôi đã làm việc mật thiết với nhau để tổ chức các nhóm thảo luận về những cuốn sách vĩ đại, và điều phối các buổi seminar cấp cao ở Chicago, San Francisco và Aspen. Trong suốt quá trình này, chúng tôi đã thu thập được nhiều hiểu biết mới để đưa vào bản viết lại của cuốn sách này.

Tôi rất biết ơn Van Doren vì những đóng góp cho nỗ lực cộng tác của chúng tôi; anh và tôi cùng muốn thể hiện lòng biết ơn sâu sắc vì những phê bình mang tính xây dựng, những sự giúp đỡ và hướng dẫn mà chúng tôi đã nhận được từ người bạn Arthur L. H. Rubin, người đã thuyết phục chúng tôi đưa vào những thay đổi quan trọng tạo ra sự khác biệt so với bản trước, và chúng tôi hi vọng những thay đổi đó sẽ làm nên một cuốn sách tốt hơn và hữu ích hơn.

Mortimer J. Adler

Boca Grande
26 tháng 3, 1972

¹. (Người dịch) Tác giả đang phát biểu trong bối cảnh nước Mỹ đầu thập niên 1970. ↩